De overgang
Wat is nou eigenlijk de overgang?
De medische term voor de overgang is menopauze, dat betekent letterlijk: het stoppen of ophouden van de menstruatie.De menopauze is dus een  moment, het tijdstip van de laatste menstruatie en niet een periode
De term overgang, waarin de vrouw klachten heeft , wordt vaak ten onrechte gebruikt voor de jaren ná de menopauze (postmenopauze),terwijl de subjectieve veranderingen eigenlijk een periode is rondom deze menopauze, De overgangsperiode wordt genoemd  het climacterium.

Wanneer begint de overgang meestal en hoe lang duurt het?
De overgangsjaren worden vaak ingeluid door verandering in het menstruatiepatroon. De bloedingen komen  niet meer zo regelmatig, soms zit er wel een paar maanden tussen. De menstruatie kunnen heviger en pijnlijker worden, of juist minder. Uiteindelijk blijft de menstruatie helemaal weg; dit heet amenorhoe.
In de periode van amenorhoe beginnen meestal eerst de opvliegers, transpiratieaanvallen en veranderingen in de stemming, de periode van onregelmatigheid voelt men zich vaak beter dan ooit.
De periode van onregelmatigheid van de menstruatie die voorafgaat aan de laatste menstruatie duurt gemiddeld vier jaar. Daarna treedt de onvruchtbare levenfase van de vrouw in, ze kan dan geen kinderen meer krijgen. De meeste vrouwen beschouwen de overgang als een periode met klachten. Sommige vrouwen hebben al kort in de menopauze geen klachten meer, maar er zijn ook vrouwen, die 10-15 jaar na de laatste menstruatie nog last van opvliegers hebben.

Waarom houden de menstruaties op?
Menstruaties zijn het gevolg van werking van hormonen van de eierstokken op de baarmoeder. De eierstokken worden weer beïnvloed door de hypothalalmus en de hypofyse, twee hormoonproducerende orgaantjes in de hersenen.
Onder invloed van FSH, een hormoon uit de hypofyse gaat in de eierstok een eiblaasje(follikel) groeien en uitrijpen.
Dit eiblaasje bevat de eicel en produceert onder meer oestrogeen, een van de vrouwelijke hormonen. Er wordt ook een beetje testosteron geproduceerd, het mannelijke hormoon. Dit hormoon heeft een invloed op de seksuele gevoelens. Bij de eisprong barst het eiblaasje open en komt de eicel vrij. Na de eisprong produceert het gebarsten eiblaasje nu niet alleen oestrogeen maar ook progesteron. Op een gegeven moment, meestal na 2 weken, stopt deze hormoonproductie en wordt de binnenbekleding van de baarmoeder afgestoten en dat is dan de menstruatie.
Vanaf de geboorte bevat de eiserstok miljoenen  eicellen, die naderhand niet meer worden aangemaakt.
In de loop der jaren verdwijnen de meeste eicellen, een deel door eisprongen , de anderen verschrompelen gewoon.
Als er geen eicellen meer zijn, worden er geen hormonen oestrogeen en progesteron gemaakt die ervoor zorgen dat het baarmoederslijmvlies groeit en wordt afgestoten: er zijn dan dus geen menstruaties meer. Meestal produceert de eierstok nog wel testosteron, zodat dikwijls de seksualiteit niet hoeft te veranderen na de menopauze.

Wat te doen als er na de menopauze toch nog een bloeding optreedt?
Omdat de menstruaties eerst onregelmatig worden, spreken we pas van de menopauze als gedurende een periode van 12 maanden geen menstruatie heeft plaatsgevonden.
Als er na 12 maanden toch een bloeding optreedt wordt dit postmenopauzaal bloedverlies genoemd.
Dit kan allerlei oorzaken hebben.
Meestal is de oorzaak goedaardig.
-Poliepen
-Toch weer hernieuwde hormoonactiviteit
-te dun baarmoederslijmvlies
-bij ongeveer 1 op de 7 vrouwen is er sprake van een kwaadaardige aandoening of een voorstadium hiervan.
Omdat de kans op kwaadaardigheid altijd aanwezig is moet bij bloedverlies na de menopauze dus altijd onderzoek plaatsvinden

Kan het ophouden van de eierstokfunctie kwaad?
Een van de functies van de eierstokken is de rijping van eicellen. Als deze functie ophoudt, betekent dit dat er ook geen zwangerschappen meer kunnen optreden. Dit kan heel vervelend zijn als dit op jonge leeftijd gebeurt, maar rond de leeftijd van 51 jaar wordt meestal als een opluchting ervaren.
De andere functie is van de eierstokken is de productie van hormonen zoals oestrogeen en progesteron.
Vooral het ophouden van de aanmaak van oestrogenen kan gevolgen hebben.
De vermindering van de hoeveelheid oestrogeen in het bloed speelt een rol bij het ontstaan van opvliegers en is de oorzaak van een droge vagina, waarin gemakkelijk wondjes ontstaan. De weerstand tegen blaasontstekingen wordt hierdoor ook verlaagd.
Het wegvallen van de oestrogenen heeft een belangrijke rol bij het ontstaan van botontkalking.
De laatste jaren wordt het steeds duidelijker dat oestrogenen een belangrijke rol spelen bij het gezond houden van de bloedvaten. Het blijkt dat vrouwen in de overgang , bij wie dus de oestrogeen zijn verdwenen veel meer hart- en vaatziekten krijgen dan vóór de overgang.
Vrouwen die na de menopauze een behandeling met oestrogenen krijgen, blijken veel minder hartproblemen te hebben dan leeftijdsgenoten die geen oestrogenen gebruiken.
Eigenlijk is het wegvallen van de oestrogenen bij vrouwen in de overgang dus niet zo goed. Dit geldt nog sterker voor vrouwen die vervroegd in de overgang komen door het operatief verwijderen van de eierstokken.

Welke klachten horen bij de overgang?
In de loop van de tijd zijn tientallen klachten toegeschreven aan de overgang. Er is de laatste jaren gedegen onderzoek gedaan naar de klachten die werkelijk bij de overgang behoren.
Er blijken een paar typische overgangsklachten te zijn.
-hevige en onregelmatige menstruatie
-opvliegers
-(nachtelijke) aanvallen van transpiratie
-droge vagina, leidend tot pijn bij samenleving en steeds  terugkerende blaasontstekingen.
Er zijn ook zogenaamde atypisch overgangsklachten
-slapeloosheid
-prikkelbaarheid
-moeheid
-angstaanvallen
-gejaagdheid
-hartkloppingen
-gewrichtsklachten
Deze klachten hangen vaak samen met opvliegers en als die verdwijnen, verdwijnen ook deze klachten.
Depressies horen niet bij de typische overgangsklachten. Tijdens opvliegers komen nogal eens negatieve stemmingen voor, maar dat is iets anders dan een echte depressie.

Wat is een opvlieger eigenlijk?
In onze hersenen bevindt zich de lichaamsthermostaat die minder goed werkt bij schommelingen in de hormoonbalans. Deze thermostaat wordt dan soms lager afgesteld. Om warmte kwijt te raken moet het lichaam de bloedvaten in de huid wijder openzetten, waardoor de huid een rode kleur krijgt. Dit gebeurt normaal gesproken altijd bij bijvoorbeeld lichamelijke inspanning. Als zonder duidelijke reden de thermostaat lager afgesteld wordt moeten de bloedvaten ineens opengaan. Dit is dan de opvlieger.
Het gevoel van warmte begint meestal op de borst en breidt zich uit naar hals en hoofd.
De duur van een opvlieger varieert van enkele seconden tot vele minuten. Als het lichaam is afgekoeld stopt de opvlieger.
Bij het nachtelijke zweten wordt men niet wakker van de opvlieger, maar men is er net voor al wakker.

Hoe wordt een droge vagina veroorzaakt?
De wand van de vagina reageert sterk op vrouwelijke hormonen, met oestrogenen wordt een bijna cm dikke wand opgebouwd, die verantwoordelijk is de groei van de juiste bacteriën en de juiste zuurgraad. Deze zuurgraad draagt bij aan de afweer tegen infecties. De dikte van het slijmvlies is belangrijk voor de ondersteuning van de blaasbodem
In de vagina zelf bevinden zich geen klieren. De normale vochtigheid komt gedeeltelijk van klieren bij de ingang van de vagina, ook van klieren in de baarmoederhals, maar vooral van het zogenaamde doorzweten van vocht vanuit bloedvaten dicht onder de vaginawand.
Deze gunstige effecten verdwijnen allemaal bij wegvallen van de oestrogenen.

Wanneer is hormoonbehandeling nodig?
Een hormoonbehandeling met oestrogenen is nodig als een vrouw last heeft van overgangsverschijnselen of wanneer zij grote risico’s lopen op botbreuken of hart en vaatziekten.
Wanneer het om opvliegers gaat kan de vrouw zelf beslissen of ze de klachten accepteert of niet. Het blijkt dat oestrogenen het meest effectief de opvliegers laten verdwijnen.
Voor klachten van een droge vagina alleen komen naast glijmiddelen ook locale oestrogenen in aanmerking.
Het is moeilijker  te adviseren als een vrouw geen klachten heeft als het gaat om bepaalde genoemde ziektes te voorkomen. Helaas is het moeilijk te voorspellen of een vrouw op latere leeftijd daadwerkelijk botbreuken of een hartinfarct zal krijgen. Wel kan men aangeven of de kans groter dan te verwachten is ten opzichte van de leeftijdsgenoten.
Het risico op botbreuken is eenvoudig vast te stellen.
-vrouwen van wie de moeder osteoporose heeft
-vrouwen met een relatief ondergewicht
-vrouwen met een vroeg menopauze
-vrouwen die meer dan 10 sigaretten per dag roken
-vrouwen die bijnier hormoon of schildklierhormoon tabletten gebruiken.
Met behulp van botmetingsapparatuur is de kans op osteoporose in te schatten.
Hetzelfde geldt ook voor preventie van hart en vaatziekten
-vrouwen bij wie in de familie voor het 60e jaar hartinfarcten voorkomen
-vrouwen  met een verhoogd cholesterolgehalte
-vrouwen met suikerziekte
-vrouwen met een vroege menopauze
-vrouwen die een hartinfarct hebben gehad

Welke toedieningsvormen zijn er?
Oestrogenen kunnen op verschillende manieren worden gebruikt. Tabletten oraal en vaginaal, Pleisters en implantatietabletten en huidgels
in de toekomst misschien ook neussprays.
Het verschil tussen orale en niet orale behandeling is vooral  ten guste van de niet orale behandeling omdat dan de hormonen niet direct worden afgebroken in de lever tot minder werkzame stoffen.
Vrouwen zelf hebben niet zoveel voorkeur, maar in warme landen is het pleistergebruik minder aantrekkelijk.

Is voor een droge schede plaatselijke therapie beter dan tabletten of pleisters?
Voor het herstel van de schedewand en de verminderde doorbloeding rond de schede helpen oestrogenen zeer goed. Er zijn slechts kleine hoeveelheden nodig.
Deze kleine hoeveelheden kunnen in tabletvorm of plaatselijk in de schede worden toegediend.
Als het uitsluitend klachten van de vagina betreft kan men volstaan met orale behandeling van het zwakke hormoon estriol of met een locale behandeling van estriol of het sterker werkende hormoon estradiol.
De keuze wordt dikwijls bepaald door de persoonlijke voorkeur vande vrouw.

Kunnen overgangsklachten ook zonder hormonen worden verholpen?
De meest effectieve behandeling van overgangsklachten is het gebruik van oestrogenen. Er zijn ook wel niet hormonale behandelingen mogelijk.
De meest gebruikte daarvan zijn de clonidine-tabletten. Deze middelen worden gebruikt als middel tegen hoge bloeddruk, maar het blijkt dikwijls ook effectief te zijn bij opvliegers.
Er zijn ook homeopathische middelen: de bekendste daarvan zijn klimatosan, mulimen en famosan. Bij hevige klachten werken deze middelen niet voldoende.
Diep en rustig doorademen kan de ernst van de opvlieger ook doen verminderen.
Verschillende lagen dunnen kleiding geeft de mogelijkheid iets uit te trekken bij een opvlieger.
Bij vaginale droogheid is het mogelijk glijmiddelen te gebruiken als er nog sexueel contact gewenst is

Hoe lang moet een hormoonbehandeling duren?
De duur van de hormoonbehandeling hangt af van de reden waarvoor de hormonen worden genomen.
-Als het om opvliegers en nachtelijk transpiratie gaat één tot twee jaar. Als daarna blijkt dat de klachten nog steeds bestaan, kan men opnieuw een behandeling van twee jaar geven.
-Voor een behandeling van een droge schede en van blaasontstekingen kan een behandelingen van een paar maanden volstaan. De klachten kunnen na enige maanden of jaren terugkomen en dan kan men weer een kuur van enkele maanden nemen.
Hier blijkt het soms nodig om levenslang deze behandeling te volgen.
-Voor de preventie van osteoporose geldt dat een vrouw tenminste 5 tot 8 jaar hormonen moet nemen om het voordeel ervan te hebben. De uiteindelijke behandelduur hangt af van de hoeveelheid bot die een vrouw heeft. Hoe minderbiomassa, hoe langer oestrogenen. Voor sommige vrouwen kan dat dus dan levenslang zijn.
- Voor de preventie van hart- en vaat ziekten kennen we de optimale behandelingsduur nog niet. De thans beschikbare wetenschappelijke gegevens wijzen erop dat vrouwen die oestrogenen gebruiken het beste af zijn. Na stoppen van de hormoonbehandeling is in een half jaar het voordelige effect verdwenen.
Vrouwen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten doen er dus goed aan langdurig oestrogeen te nemen, want kwaad kan het niet om hormonen te nemen.

Waarom komen er bij de meeste hormoonbehandelingen weer menstruaties op gang?
Oestrogenen zijn de belangrijkste hormonen  bij de behandeling van overgangsklachten. Wanneer een vrouw haar baarmoeder nog heeft zal de binnenbekleding reageren op deze behandeling met groei. Op den duur ontstaan er onregelmatige bloedingen. In sommige gevallen kan de steeds doorgaande groei aanleiding geven tot het ontstaan van kanker in de baarmoeder.
Als men echter een maal in de  drie maanden progesterontabletjes neemt komt er een soort menstruatieachtige bloeding, die dit risico van kwaadaardigheid volledig wegneemt.

Kan hormoonbehandeling ook zonder menstruaties?
Ja, maar niet altijd. Er zijn medicijnen die oestrogeenachtige effecten hebben, zoals Tibolon ,orgametril en combinatiepillen, niet te verwarren en te gebruiken als anticonceptiepillen. Vaak moet men in de eerste zes maanden rekenen op onregelmatige bloedingen.
Aanbevelenswaard is in dergelijke gevallen iedere 6 maanden echografisch onderzoek van het baarmoederslijmvlies te laten verrichten ter voorkoming van ongecontroleerd groei die niet tot bloedingen leidt.

Neemt de belangstelling voor seks na de overgang altijd af?
Nee. De belangstelling voor seks en de overgang hebben niet veel met elkaar te maken. Natuurlijk kan een droge vagina invloed hebben op het geslachtsverkeer. Naarmate de leeftijd vordert wordt wel een teruggang van de belangstelling voor seks gesignaleerd, maar dat speelt pas op hoge leeftijd een rol.
Er is mogelijk een invloed op de belangstelling in seks door het mannelijke hormoon testosteron, maar dat wordt na de menopauze zeker niet minder, soms zelfs meer geproduceerd in de bijnier.
Een verminderde libido(zin in seks) heeft vrijwel altijd andere oorzaken dan veranderingen in de hormonen.

Hoe weet ik of ik in de overgang ben als ik de anticonceptiepil gebruik?
Dat is moeilijk vast te stellen. Soms komen er in de stopweek opvliegers voor, die weer verdwijnen als de pil wordt ingenomen. Zeker weten doen we het pas als met de pil wordt gestopt en er daarna geen bloedingen meer komen. Als men een dergelijk experiment wil beginnen moet wel worden gezorgd voor alternatieve anticonceptiemethoden als BV condooms.
Meestal wordt voor het eerst geprobeerd om met de pil te stoppen op de leeftijd van 51 - 52 jaar. Dan is immers al de helft van de vrouwen de menopauze gepasseerd

Wat is osteoporose eigenlijk?
We spreken van osteoporose, ook wel botontkalking genoemd, als de hoeveelheid botmassa zo klein is geworden dat gemakkelijk n bepaalde botten botbreuken ontstaan bij een relatief klein ongeval. Zo kan men de pols breken bij een val of kan een ruggenwervel zomaar inzakken en enorme pijn veroorzaken.

Wat heeft osteoporose met de overgang te  maken, hebben mannen dan geen osteoporose?
Oestrogenen zijn belangrijk bij de opbouw en bij het op peil houden van de botmassa.( bij mannen gebeurt dit met het hormoon testosteron, dat minder snel vermindering vertoont dan bij de vrouw.)
Zolang er voldoende oestrogenen aanwezig zijn blijven de botten net zo sterk als op  jonge leeftijd, mits men uiteraard voldoende lichaamsbeweging heeft.
De maximale hoeveelheid bot (piekbotmassa) heeft een vrouw omstreeks het 25e jaar.
De hoeveelheid bot wordt bepaald door erfelijke factoren, door de hoeveelheid kalk die in de groeifase is gebruikt, door de mate van lichaamsbeweging in de jonge jaren, maar vooral door de leeftijd wanneer de activiteit van het oestrogeen begint. Vrouwen die laat hun eerste menstruatie krijgen of langdurig geen menstruatie hebben gehad( anorhexia) hebben een lagere piekbotmassa dan vrouwen, die regelmatig hebben gemenstrueerd. Zolang de eierstokken actief zijn blijft de botmassa nagenoeg constant.
Vrouwen die de pil hebben onstaat er geen botafbraak.
Wanneer een vrouw in de overgang komt kan met de eerste jaren  zien dat er totaal wel 20% verlies optreedt van de botmassa. Daarna verliest men jaarlijks een tot twee procent. Wanneer men meer dan 30% botmassa heeft verloren kunnen veel gemakkelijker botbreuken ontstaan.

Hoe weet ik of ik osteoporose heb?
Botverlies gaat eigenlijk niet gepaard met klachten. Pijn aan de botten heeft niets van doen met ontkalking. Osteoporose wordt pas opgemerkt als breuken van bijvoorbeeld de heup of pols ontstaan na een gewone, niet ernstige val, of wanneer de ruggenwervels zomaar inzakken en iemand langzamerhand steeds kleiner wordt en krommer gaat lopen.
De kalkarmoede van het skelet is op te merken op een röntgenfoto van de wervelkolom. Osteoporose is pas vast te stellen als er veel kalk is verdwenen. De beste methode om geïnformeerd te zijn over de toestand van het skelet is het bepalen van de botmassa met behulp van een dichtheidsmeter.

Wat kan men doen om osteoporose te voorkomen?
Voor het in stand houden van de botmassa is het belangrijk te weten dat flinke lichaamsbeweging de botafbraak kan vertragen. Bedlegerige mensen krijgen onafhankelijk van de leeftijd ook botontkalking. Ruimtevaarders krijgen botontkalking door het wegvallen van de zwaartekracht.
Wat de lichaamsbeweging betreft moet het wel gaan om intensieve activiteiten, zoals drie maal per week een half uur aerobics, hardlopen, gewichtheffen enz. Gewoon wandelen helpt ook, maar is niet zo effectief als intensief bewegen. Zwemmen heeft geen invloed op de botmassa.
Dagelijks de hond uitlaten is al veel beter dan voor de televisie te blijven zitten en een sigaret te roken.
Daarnaast is een gezonde voeding van belang, waarbij men vooral melkproducten moet letten.

Hoeveel kalk is nodig na de overgang?
Kalk is altijd nodig voor de botten, zonder stenen worden geen muren gemetseld, ook al is de metselaar nog zo bekwaam.
Normaal is ongeveer 1000 mg calcium per dag nodig. Dit zit in 4 glazen melk van 150-180ml of in 4 dikke plakken kaas, of 4 bakjes pudding of yoghurt.
Na de overgang wordt calcium minder gemakkelijk opgenomen, zodat men 1500 mg per dag nodig heeft. Als men na de overgang hormonen gebruikt kan men weer volstaan met 1000mg calcium per dag.
Als men er niet in slaagt om de hoeveelheid kalk met melkproducten in te nemen moet men overgaan op kalktabletten, maar men moet erop bedacht zijn dat de kalktabletten relatief weinig calciumopname garanderen.
De apotheker kan in deze gevallen goede inlichten verschaffen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 -4-
Kan het ophouden van de eierstokfunctie kwaad?
Een van de functies van de eierstokken is de rijping van eicellen. Als deze functie ophoudt, betekent dit dat er ook geen zwangerschappen meer kunnen optreden. Dit kan heel vervelend zijn als dit op jonge leeftijd gebeurt, maar rond de leeftijd van 51 jaar wordt meestal als een opluchting ervaren.
De andere functie is van de eierstokken is de productie van hormonen zoals oestrogeen en progesteron.
Vooral het ophouden van de aanmaak van oestrogenen kan gevolgen hebben.
De vermindering van de hoeveelheid oestrogeen in het bloed speelt een rol bij het ontstaan van opvliegers en is de oorzaak van een droge vagina, waarin gemakkelijk wondjes ontstaan. De weerstand tegen blaasontstekingen wordt hierdoor ook verlaagd.
Het wegvallen van de oestrogenen heeft een belangrijke rol bij het ontstaan van botontkalking.
De laatste jaren wordt het steeds duidelijker dat oestrogenen een belangrijke rol spelen bij het gezond houden van de bloedvaten. Het blijkt dat vrouwen in de overgang , bij wie dus de oestrogeen zijn verdwenen veel meer hart- en vaatziekten krijgen dan vóór de overgang.
Vrouwen die na de menopauze een behandeling met oestrogenen krijgen, blijken veel minder hartproblemen te hebben dan leeftijdsgenoten die geen oestrogenen gebruiken.
Eigenlijk is het wegvallen van de oestrogenen bij vrouwen in de overgang dus niet zo goed. Dit geldt nog sterker voor vrouwen die vervroegd in de overgang komen door het operatief verwijderen van de eierstokken.
 
 
 

 -5-
Welke klachten horen bij de overgang?
In de loop van de tijd zijn tientallen klachten toegeschreven aan de overgang. Er is de laatste jaren gedegen onderzoek gedaan naar de klachten die werkelijk bij de overgang behoren.
Er blijken een paar typische overgangsklachten te zijn.
-hevige en onregelmatige menstruatie
-opvliegers
-(nachtelijke) aanvallen van transpiratie
-droge vagina, leidend tot pijn bij samenleving en steeds  terugkerende blaasontstekingen.
Er zijn ook zogenaamde atypisch overgangsklachten
-slapeloosheid
-prikkelbaarheid
-moeheid
-angstaanvallen
-gejaagdheid
-hartkloppingen
-gewrichtsklachten
Deze klachten hangen vaak samen met opvliegers en als die verdwijnen, verdwijnen ook deze klachten.
Depressies horen niet bij de typische overgangsklachten. Tijdens opvliegers komen nogal eens negatieve stemmingen voor, maar dat is iets anders dan een echte depressie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 -6-
Wat is een opvlieger eigenlijk?
In onze hersenen bevindt zich de lichaamsthermostaat die minder goed werkt bij schommelingen in de hormoonbalans. Deze thermostaat wordt dan soms lager afgesteld. Om warmte kwijt te raken moet het lichaam de bloedvaten in de huid wijder openzetten, waardoor de huid een rode kleur krijgt. Dit gebeurt normaal gesproken altijd bij bijvoorbeeld lichamelijke inspanning. Als zonder duidelijke reden de thermostaat lager afgesteld wordt moeten de bloedvaten ineens opengaan. Dit is dan de opvlieger.
Het gevoel van warmte begint meestal op de borst en breidt zich uit naar hals en hoofd.
De duur van een opvlieger varieert van enkele seconden tot vele minuten. Als het lichaam is afgekoeld stopt de opvlieger.
Bij het nachtelijke zweten wordt men niet wakker van de opvlieger, maar men is er net voor al wakker.

Hoe wordt een droge vagina veroorzaakt?
De wand van de vagina reageert sterk op vrouwelijke hormonen, met oestrogenen wordt een bijna cm dikke wand opgebouwd, die verantwoordelijk is de groei van de juiste bacteriën en de juiste zuurgraad. Deze zuurgraad draagt bij aan de afweer tegen infecties. De dikte van het slijmvlies is belangrijk voor de ondersteuning van de blaasbodem
In de vagina zelf bevinden zich geen klieren. De normale vochtigheid komt gedeeltelijk van klieren bij de ingang van de vagina, ook van klieren in de baarmoederhals, maar vooral van het zogenaamde doorzweten van vocht vanuit bloedvaten dicht onder de vaginawand.
Deze gunstige effecten verdwijnen allemaal bij wegvallen van de oestrogenen.
 
 
 
 
 
 
 

 -7-
Wanneer is hormoonbehandeling nodig?
Een hormoonbehandeling met oestrogenen is nodig als een vrouw last heeft van overgangsverschijnselen of wanneer zij grote risico’s lopen op botbreuken of hart en vaatziekten.
Wanneer het om opvliegers gaat kan de vrouw zelf beslissen of ze de klachten accepteert of niet. Het blijkt dat oestrogenen het meest effectief de opvliegers laten verdwijnen.
Voor klachten van een droge vagina alleen komen naast glijmiddelen ook locale oestrogenen in aanmerking.
Het is moeilijker  te adviseren als een vrouw geen klachten heeft als het gaat om bepaalde genoemde ziektes te voorkomen. Helaas is het moeilijk te voorspellen of een vrouw op latere leeftijd daadwerkelijk botbreuken of een hartinfarct zal krijgen. Wel kan men aangeven of de kans groter dan te verwachten is ten opzichte van de leeftijdsgenoten.
Het risico op botbreuken is eenvoudig vast te stellen.
-vrouwen van wie de moeder osteoporose heeft
-vrouwen met een relatief ondergewicht
-vrouwen met een vroeg menopauze
-vrouwen die meer dan 10 sigaretten per dag roken
-vrouwen die bijnier hormoon of schildklierhormoon tabletten gebruiken.
Met behulp van botmetingsapparatuur is de kans op osteoporose in te schatten.
Hetzelfde geldt ook voor preventie van hart en vaatziekten
-vrouwen bij wie in de familie voor het 60e jaar hartinfarcten voorkomen
-vrouwen  met een verhoogd cholesterolgehalte
-vrouwen met suikerziekte
-vrouwen met een vroege menopauze
-vrouwen die een hartinfarct hebben gehad
 
 
 
 
 
 
 

 -8-
Welke toedieningsvormen zijn er?
Oestrogenen kunnen op verschillende manieren worden gebruikt. Tabletten oraal en vaginaal, Pleisters en implantatietabletten en huidgels
in de toekomst misschien ook neussprays.
Het verschil tussen orale en niet orale behandeling is vooral  ten guste van de niet orale behandeling omdat dan de hormonen niet direct worden afgebroken in de lever tot minder werkzame stoffen.
Vrouwen zelf hebben niet zoveel voorkeur, maar in warme landen is het pleistergebruik minder aantrekkelijk.

Is voor een droge schede plaatselijke therapie beter dan tabletten of pleisters?

Voor het herstel van de schedewand en de verminderde doorbloeding rond de schede helpen oestrogenen zeer goed. Er zijn slechts kleine hoeveelheden nodig.
Deze kleine hoeveelheden kunnen in tabletvorm of plaatselijk in de schede worden toegediend.
Als het uitsluitend klachten van de vagina betreft kan men volstaan met orale behandeling van het zwakke hormoon estriol of met een locale behandeling van estriol of het sterker werkende hormoon estradiol.
De keuze wordt dikwijls bepaald door de persoonlijke voorkeur vande vrouw.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 -9-
Kunnen overgangsklachten ook zonder hormonen worden verholpen?
De meest effectieve behandeling van overgangsklachten is het gebruik van oestrogenen. Er zijn ook wel niet hormonale behandelingen mogelijk.
De meest gebruikte daarvan zijn de clonidine-tabletten. Deze middelen worden gebruikt als middel tegen hoge bloeddruk, maar het blijkt dikwijls ook effectief te zijn bij opvliegers.
Er zijn ook homeopathische middelen: de bekendste daarvan zijn klimatosan, mulimen en famosan. Bij hevige klachten werken deze middelen niet voldoende.
Diep en rustig doorademen kan de ernst van de opvlieger ook doen verminderen.
Verschillende lagen dunnen kleiding geeft de mogelijkheid iets uit te trekken bij een opvlieger.
Bij vaginale droogheid is het mogelijk glijmiddelen te gebruiken als er nog sexueel contact gewenst is
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 -10-
Hoe lang moet een hormoonbehandeling duren?
De duur van de hormoonbehandeling hangt af van de reden waarvoor de hormonen worden genomen.
-Als het om opvliegers en nachtelijk transpiratie gaat één tot twee jaar. Als daarna blijkt dat de klachten nog steeds bestaan, kan men opnieuw een behandeling van twee jaar geven.
-Voor een behandeling van een droge schede en van blaasontstekingen kan een behandelingen van een paar maanden volstaan. De klachten kunnen na enige maanden of jaren terugkomen en dan kan men weer een kuur van enkele maanden nemen.
Hier blijkt het soms nodig om levenslang deze behandeling te volgen.
-Voor de preventie van osteoporose geldt dat een vrouw tenminste 5 tot 8 jaar hormonen moet nemen om het voordeel ervan te hebben. De uiteindelijke behandelduur hangt af van de hoeveelheid bot die een vrouw heeft. Hoe minderbiomassa, hoe langer oestrogenen. Voor sommige vrouwen kan dat dus dan levenslang zijn.
- Voor de preventie van hart- en vaat ziekten kennen we de optimale behandelingsduur nog niet. De thans beschikbare wetenschappelijke gegevens wijzen erop dat vrouwen die oestrogenen gebruiken het beste af zijn. Na stoppen van de hormoonbehandeling is in een half jaar het voordelige effect verdwenen.
Vrouwen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten doen er dus goed aan langdurig oestrogeen te nemen, want kwaad kan het niet om hormonen te nemen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 -11-
Waarom komen er bij de meeste hormoonbehandelingen weer menstruaties op gang?

Oestrogenen zijn de belangrijkste hormonen  bij de behandeling van overgangsklachten. Wanneer een vrouw haar baarmoeder nog heeft zal de binnenbekleding reageren op deze behandeling met groei. Op den duur ontstaan er onregelmatige bloedingen. In sommige gevallen kan de steeds doorgaande groei aanleiding geven tot het ontstaan van kanker in de baarmoeder.
Als men echter een maal in de  drie maanden progesterontabletjes neemt komt er een soort menstruatieachtige bloeding, die dit risico van kwaadaardigheid volledig wegneemt.

Kan hormoonbehandeling ook zonder menstruaties?
Ja, maar niet altijd. Er zijn medicijnen die oestrogeenachtige effecten hebben, zoals Tibolon ,orgametril en combinatiepillen, niet te verwarren en te gebruiken als anticonceptiepillen. Vaak moet men in de eerste zes maanden rekenen op onregelmatige bloedingen.
Aanbevelenswaard is in dergelijke gevallen iedere 6 maanden echografisch onderzoek van het baarmoederslijmvlies te laten verrichten ter voorkoming van ongecontroleerd groei die niet tot bloedingen leidt.

Neemt de belangstelling voor seks na de overgang altijd af?
Nee. De belangstelling voor seks en de overgang hebben niet veel met elkaar te maken. Natuurlijk kan een droge vagina invloed hebben op het geslachtsverkeer. Naarmate de leeftijd vordert wordt wel een teruggang van de belangstelling voor seks gesignaleerd, maar dat speelt pas op hoge leeftijd een rol.
Er is mogelijk een invloed op de belangstelling in seks door het mannelijke hormoon testosteron, maar dat wordt na de menopauze zeker niet minder, soms zelfs meer geproduceerd in de bijnier.
Een verminderde libido(zin in seks) heeft vrijwel altijd andere oorzaken dan veranderingen in de hormonen.

 -12-
Hoe weet ik of ik in de overgang ben als ik de anticonceptiepil gebruik?
Dat is moeilijk vast te stellen. Soms komen er in de stopweek opvliegers voor, die weer verdwijnen als de pil wordt ingenomen. Zeker weten doen we het pas als met de pil wordt gestopt en er daarna geen bloedingen meer komen. Als men een dergelijk experiment wil beginnen moet wel worden gezorgd voor alternatieve anticonceptiemethoden als BV condooms.
Meestal wordt voor het eerst geprobeerd om met de pil te stoppen op de leeftijd van 51 - 52 jaar. Dan is immers al de helft van de vrouwen de menopauze gepasseerd

Wat is osteoporose eigenlijk?
We spreken van osteoporose, ook wel botontkalking genoemd, als de hoeveelheid botmassa zo klein is geworden dat gemakkelijk n bepaalde botten botbreuken ontstaan bij een relatief klein ongeval. Zo kan men de pols breken bij een val of kan een ruggenwervel zomaar inzakken en enorme pijn veroorzaken.

Wat heeft osteoporose met de overgang te  maken, hebben mannen geen osteoporose?
Oestrogenen zijn belangrijk bij de opbouw en bij het op peil houden van de botmassa.( bij mannen gebeurt dit met het hormoon testosteron, dat minder snel vermindering vertoont dan bij de vrouw.)
Zolang er voldoende oestrogenen aanwezig zijn blijven de botten net zo sterk als op  jonge leeftijd, mits men uiteraard voldoende lichaamsbeweging heeft.
De maximale hoeveelheid bot (piekbotmassa) heeft een vrouw omstreeks het 25e jaar.
De hoeveelheid bot wordt bepaald door erfelijke factoren, door de hoeveelheid kalk die in de groeifase is gebruikt, door de mate van lichaamsbeweging in de jonge jaren, maar vooral door de leeftijd wanneer de activiteit van het oestrogeen begint. Vrouwen die laat hun eerste menstruatie krijgen of langdurig geen menstruatie hebben gehad( anorhexia) hebben een lagere piekbotmassa dan vrouwen, die regelmatig hebben gemenstrueerd. Zolang de eierstokken actief zijn blijft de botmassa nagenoeg constant.
Vrouwen die de pil hebben onstaat er geen botafbraak.
Wanneer een vrouw in de overgang komt kan met de eerste jaren  zien dat er totaal wel 20% verlies optreedt van de botmassa. Daarna verliest men jaarlijks een tot twee procent. Wanneer men meer dan 30% botmassa heeft verloren kunnen veel gemakkelijker botbreuken ontstaan.

Hoe weet ik of ik osteoporose heb?
Botverlies gaat eigenlijk niet gepaard met klachten. Pijn aan de botten heeft niets van doen met ontkalking. Osteoporose wordt pas opgemerkt als breuken van bijvoorbeeld de heup of pols ontstaan na een gewone, niet ernstige val, of wanneer de ruggenwervels zomaar inzakken en iemand langzamerhand steeds kleiner wordt en krommer gaat lopen.
De kalkarmoede van het skelet is op te merken op een röntgenfoto van de wervelkolom. Osteoporose is pas vast te stellen als er veel kalk is verdwenen. De beste methode om geïnformeerd te zijn over de toestand van het skelet is het bepalen van de botmassa met behulp van een dichtheidsmeter.

Wat kan men doen om osteoporose te voorkomen?
Voor het in stand houden van de botmassa is het belangrijk te weten dat flinke lichaamsbeweging de botafbraak kan vertragen. Bedlegerige mensen krijgen onafhankelijk van de leeftijd ook botontkalking. Ruimtevaarders krijgen botontkalking door het wegvallen van de zwaartekracht.
Wat de lichaamsbeweging betreft moet het wel gaan om intensieve activiteiten, zoals drie maal per week een half uur aerobics, hardlopen, gewichtheffen enz. Gewoon wandelen helpt ook, maar is niet zo effectief als intensief bewegen. Zwemmen heeft geen invloed op de botmassa.
Dagelijks de hond uitlaten is al veel beter dan voor de televisie te blijven zitten en een sigaret te roken.
Daarnaast is een gezonde voeding van belang, waarbij men vooral melkproducten moet letten.

Hoeveel kalk is nodig na de overgang?

Kalk is altijd nodig voor de botten, zonder stenen worden geen muren gemetseld, ook al is de metselaar nog zo bekwaam.
Normaal is ongeveer 1000 mg calcium per dag nodig. Dit zit in 4 glazen melk van 150-180ml of in 4 dikke plakken kaas, of 4 bakjes pudding of yoghurt.
Na de overgang wordt calcium minder gemakkelijk opgenomen, zodat men 1500 mg per dag nodig heeft. Als men na de overgang hormonen gebruikt kan men weer volstaan met 1000mg calcium per dag.
Als men er niet in slaagt om de hoeveelheid kalk met melkproducten in te nemen moet men overgaan op kalktabletten, maar men moet erop bedacht zijn dat de kalktabletten relatief weinig calciumopname garanderen.
De apotheker kan in deze gevallen goede inlichten verschaffen.
Omdat de menstruaties eerst onregelmatig worden, spreken we pas van de menopauze als gedurende een periode van 12 maanden geen menstruatie heeft plaatsgevonden.
Als er na 12 maanden toch een bloeding optreedt wordt dit postmenopauzaal bloedverlies genoemd.
Dit kan allerlei oorzaken hebben.
Meestal is de oorzaak goedaardig.
-Poliepen
-Toch weer hernieuwde hormoonactiviteit
-te dun baarmoederslijmvlies
-bij ongeveer 1 op de 7 vrouwen is er sprake van een kwaadaardige aandoening of een voorstadium hiervan.
Omdat de kans op kwaadaardigheid altijd aanwezig is moet bij bloedverlies na de menopauze dus altijd onderzoek plaatsvinden
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 -4-
Kan het ophouden van de eierstokfunctie kwaad?
Een van de functies van de eierstokken is de rijping van eicellen. Als deze functie ophoudt, betekent dit dat er ook geen zwangerschappen meer kunnen optreden. Dit kan heel vervelend zijn als dit op jonge leeftijd gebeurt, maar rond de leeftijd van 51 jaar wordt meestal als een opluchting ervaren.
De andere functie is van de eierstokken is de productie van hormonen zoals oestrogeen en progesteron.
Vooral het ophouden van de aanmaak van oestrogenen kan gevolgen hebben.
De vermindering van de hoeveelheid oestrogeen in het bloed speelt een rol bij het ontstaan van opvliegers en is de oorzaak van een droge vagina, waarin gemakkelijk wondjes ontstaan. De weerstand tegen blaasontstekingen wordt hierdoor ook verlaagd.
Het wegvallen van de oestrogenen heeft een belangrijke rol bij het ontstaan van botontkalking.
De laatste jaren wordt het steeds duidelijker dat oestrogenen een belangrijke rol spelen bij het gezond houden van de bloedvaten. Het blijkt dat vrouwen in de overgang , bij wie dus de oestrogeen zijn verdwenen veel meer hart- en vaatziekten krijgen dan vóór de overgang.
Vrouwen die na de menopauze een behandeling met oestrogenen krijgen, blijken veel minder hartproblemen te hebben dan leeftijdsgenoten die geen oestrogenen gebruiken.
Eigenlijk is het wegvallen van de oestrogenen bij vrouwen in de overgang dus niet zo goed. Dit geldt nog sterker voor vrouwen die vervroegd in de overgang komen door het operatief verwijderen van de eierstokken.
 
 
 

 -5-
Welke klachten horen bij de overgang?
In de loop van de tijd zijn tientallen klachten toegeschreven aan de overgang. Er is de laatste jaren gedegen onderzoek gedaan naar de klachten die werkelijk bij de overgang behoren.
Er blijken een paar typische overgangsklachten te zijn.
-hevige en onregelmatige menstruatie
-opvliegers
-(nachtelijke) aanvallen van transpiratie
-droge vagina, leidend tot pijn bij samenleving en steeds  terugkerende blaasontstekingen.
Er zijn ook zogenaamde atypisch overgangsklachten
-slapeloosheid
-prikkelbaarheid
-moeheid
-angstaanvallen
-gejaagdheid
-hartkloppingen
-gewrichtsklachten
Deze klachten hangen vaak samen met opvliegers en als die verdwijnen, verdwijnen ook deze klachten.
Depressies horen niet bij de typische overgangsklachten. Tijdens opvliegers komen nogal eens negatieve stemmingen voor, maar dat is iets anders dan een echte depressie.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 -6-
Wat is een opvlieger eigenlijk?
In onze hersenen bevindt zich de lichaamsthermostaat die minder goed werkt bij schommelingen in de hormoonbalans. Deze thermostaat wordt dan soms lager afgesteld. Om warmte kwijt te raken moet het lichaam de bloedvaten in de huid wijder openzetten, waardoor de huid een rode kleur krijgt. Dit gebeurt normaal gesproken altijd bij bijvoorbeeld lichamelijke inspanning. Als zonder duidelijke reden de thermostaat lager afgesteld wordt moeten de bloedvaten ineens opengaan. Dit is dan de opvlieger.
Het gevoel van warmte begint meestal op de borst en breidt zich uit naar hals en hoofd.
De duur van een opvlieger varieert van enkele seconden tot vele minuten. Als het lichaam is afgekoeld stopt de opvlieger.
Bij het nachtelijke zweten wordt men niet wakker van de opvlieger, maar men is er net voor al wakker.

Hoe wordt een droge vagina veroorzaakt?
De wand van de vagina reageert sterk op vrouwelijke hormonen, met oestrogenen wordt een bijna cm dikke wand opgebouwd, die verantwoordelijk is de groei van de juiste bacteriën en de juiste zuurgraad. Deze zuurgraad draagt bij aan de afweer tegen infecties. De dikte van het slijmvlies is belangrijk voor de ondersteuning van de blaasbodem
In de vagina zelf bevinden zich geen klieren. De normale vochtigheid komt gedeeltelijk van klieren bij de ingang van de vagina, ook van klieren in de baarmoederhals, maar vooral van het zogenaamde doorzweten van vocht vanuit bloedvaten dicht onder de vaginawand.
Deze gunstige effecten verdwijnen allemaal bij wegvallen van de oestrogenen.
 
 
 
 
 
 
 

 -7-
Wanneer is hormoonbehandeling nodig?
Een hormoonbehandeling met oestrogenen is nodig als een vrouw last heeft van overgangsverschijnselen of wanneer zij grote risico’s lopen op botbreuken of hart en vaatziekten.
Wanneer het om opvliegers gaat kan de vrouw zelf beslissen of ze de klachten accepteert of niet. Het blijkt dat oestrogenen het meest effectief de opvliegers laten verdwijnen.
Voor klachten van een droge vagina alleen komen naast glijmiddelen ook locale oestrogenen in aanmerking.
Het is moeilijker  te adviseren als een vrouw geen klachten heeft als het gaat om bepaalde genoemde ziektes te voorkomen. Helaas is het moeilijk te voorspellen of een vrouw op latere leeftijd daadwerkelijk botbreuken of een hartinfarct zal krijgen. Wel kan men aangeven of de kans groter dan te verwachten is ten opzichte van de leeftijdsgenoten.
Het risico op botbreuken is eenvoudig vast te stellen.
-vrouwen van wie de moeder osteoporose heeft
-vrouwen met een relatief ondergewicht
-vrouwen met een vroeg menopauze
-vrouwen die meer dan 10 sigaretten per dag roken
-vrouwen die bijnier hormoon of schildklierhormoon tabletten gebruiken.
Met behulp van botmetingsapparatuur is de kans op osteoporose in te schatten.
Hetzelfde geldt ook voor preventie van hart en vaatziekten
-vrouwen bij wie in de familie voor het 60e jaar hartinfarcten voorkomen
-vrouwen  met een verhoogd cholesterolgehalte
-vrouwen met suikerziekte
-vrouwen met een vroege menopauze
-vrouwen die een hartinfarct hebben gehad
 
 
 
 
 
 
 

 -8-
Welke toedieningsvormen zijn er?
Oestrogenen kunnen op verschillende manieren worden gebruikt. Tabletten oraal en vaginaal, Pleisters en implantatietabletten en huidgels
in de toekomst misschien ook neussprays.
Het verschil tussen orale en niet orale behandeling is vooral  ten guste van de niet orale behandeling omdat dan de hormonen niet direct worden afgebroken in de lever tot minder werkzame stoffen.
Vrouwen zelf hebben niet zoveel voorkeur, maar in warme landen is het pleistergebruik minder aantrekkelijk.

Is voor een droge schede plaatselijke therapie beter dan tabletten of pleisters?

Voor het herstel van de schedewand en de verminderde doorbloeding rond de schede helpen oestrogenen zeer goed. Er zijn slechts kleine hoeveelheden nodig.
Deze kleine hoeveelheden kunnen in tabletvorm of plaatselijk in de schede worden toegediend.
Als het uitsluitend klachten van de vagina betreft kan men volstaan met orale behandeling van het zwakke hormoon estriol of met een locale behandeling van estriol of het sterker werkende hormoon estradiol.
De keuze wordt dikwijls bepaald door de persoonlijke voorkeur vande vrouw.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 -9-
Kunnen overgangsklachten ook zonder hormonen worden verholpen?
De meest effectieve behandeling van overgangsklachten is het gebruik van oestrogenen. Er zijn ook wel niet hormonale behandelingen mogelijk.
De meest gebruikte daarvan zijn de clonidine-tabletten. Deze middelen worden gebruikt als middel tegen hoge bloeddruk, maar het blijkt dikwijls ook effectief te zijn bij opvliegers.
Er zijn ook homeopathische middelen: de bekendste daarvan zijn klimatosan, mulimen en famosan. Bij hevige klachten werken deze middelen niet voldoende.
Diep en rustig doorademen kan de ernst van de opvlieger ook doen verminderen.
Verschillende lagen dunnen kleiding geeft de mogelijkheid iets uit te trekken bij een opvlieger.
Bij vaginale droogheid is het mogelijk glijmiddelen te gebruiken als er nog sexueel contact gewenst is
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 -10-
Hoe lang moet een hormoonbehandeling duren?
De duur van de hormoonbehandeling hangt af van de reden waarvoor de hormonen worden genomen.
-Als het om opvliegers en nachtelijk transpiratie gaat één tot twee jaar. Als daarna blijkt dat de klachten nog steeds bestaan, kan men opnieuw een behandeling van twee jaar geven.
-Voor een behandeling van een droge schede en van blaasontstekingen kan een behandelingen van een paar maanden volstaan. De klachten kunnen na enige maanden of jaren terugkomen en dan kan men weer een kuur van enkele maanden nemen.
Hier blijkt het soms nodig om levenslang deze behandeling te volgen.
-Voor de preventie van osteoporose geldt dat een vrouw tenminste 5 tot 8 jaar hormonen moet nemen om het voordeel ervan te hebben. De uiteindelijke behandelduur hangt af van de hoeveelheid bot die een vrouw heeft. Hoe minderbiomassa, hoe langer oestrogenen. Voor sommige vrouwen kan dat dus dan levenslang zijn.
- Voor de preventie van hart- en vaat ziekten kennen we de optimale behandelingsduur nog niet. De thans beschikbare wetenschappelijke gegevens wijzen erop dat vrouwen die oestrogenen gebruiken het beste af zijn. Na stoppen van de hormoonbehandeling is in een half jaar het voordelige effect verdwenen.
Vrouwen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten doen er dus goed aan langdurig oestrogeen te nemen, want kwaad kan het niet om hormonen te nemen.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 -11-
Waarom komen er bij de meeste hormoonbehandelingen weer menstruaties op gang?

Oestrogenen zijn de belangrijkste hormonen  bij de behandeling van overgangsklachten. Wanneer een vrouw haar baarmoeder nog heeft zal de binnenbekleding reageren op deze behandeling met groei. Op den duur ontstaan er onregelmatige bloedingen. In sommige gevallen kan de steeds doorgaande groei aanleiding geven tot het ontstaan van kanker in de baarmoeder.
Als men echter een maal in de  drie maanden progesterontabletjes neemt komt er een soort menstruatieachtige bloeding, die dit risico van kwaadaardigheid volledig wegneemt.

Kan hormoonbehandeling ook zonder menstruaties?
Ja, maar niet altijd. Er zijn medicijnen die oestrogeenachtige effecten hebben, zoals Tibolon ,orgametril en combinatiepillen, niet te verwarren en te gebruiken als anticonceptiepillen. Vaak moet men in de eerste zes maanden rekenen op onregelmatige bloedingen.
Aanbevelenswaard is in dergelijke gevallen iedere 6 maanden echografisch onderzoek van het baarmoederslijmvlies te laten verrichten ter voorkoming van ongecontroleerd groei die niet tot bloedingen leidt.

Neemt de belangstelling voor seks na de overgang altijd af?
Nee. De belangstelling voor seks en de overgang hebben niet veel met elkaar te maken. Natuurlijk kan een droge vagina invloed hebben op het geslachtsverkeer. Naarmate de leeftijd vordert wordt wel een teruggang van de belangstelling voor seks gesignaleerd, maar dat speelt pas op hoge leeftijd een rol.
Er is mogelijk een invloed op de belangstelling in seks door het mannelijke hormoon testosteron, maar dat wordt na de menopauze zeker niet minder, soms zelfs meer geproduceerd in de bijnier.
Een verminderde libido(zin in seks) heeft vrijwel altijd andere oorzaken dan veranderingen in de hormonen.

 -12-
Hoe weet ik of ik in de overgang ben als ik de anticonceptiepil gebruik?
Dat is moeilijk vast te stellen. Soms komen er in de stopweek opvliegers voor, die weer verdwijnen als de pil wordt ingenomen. Zeker weten doen we het pas als met de pil wordt gestopt en er daarna geen bloedingen meer komen. Als men een dergelijk experiment wil beginnen moet wel worden gezorgd voor alternatieve anticonceptiemethoden als BV condooms.
Meestal wordt voor het eerst geprobeerd om met de pil te stoppen op de leeftijd van 51 - 52 jaar. Dan is immers al de helft van de vrouwen de menopauze gepasseerd

Wat is osteoporose eigenlijk?
We spreken van osteoporose, ook wel botontkalking genoemd, als de hoeveelheid botmassa zo klein is geworden dat gemakkelijk n bepaalde botten botbreuken ontstaan bij een relatief klein ongeval. Zo kan men de pols breken bij een val of kan een ruggenwervel zomaar inzakken en enorme pijn veroorzaken.

Wat heeft osteoporose met de overgang te  maken, hebben mannen geen osteoporose?
Oestrogenen zijn belangrijk bij de opbouw en bij het op peil houden van de botmassa.( bij mannen gebeurt dit met het hormoon testosteron, dat minder snel vermindering vertoont dan bij de vrouw.)
Zolang er voldoende oestrogenen aanwezig zijn blijven de botten net zo sterk als op  jonge leeftijd, mits men uiteraard voldoende lichaamsbeweging heeft.
De maximale hoeveelheid bot (piekbotmassa) heeft een vrouw omstreeks het 25e jaar.
De hoeveelheid bot wordt bepaald door erfelijke factoren, door de hoeveelheid kalk die in de groeifase is gebruikt, door de mate van lichaamsbeweging in de jonge jaren, maar vooral door de leeftijd wanneer de activiteit van het oestrogeen begint. Vrouwen die laat hun eerste menstruatie krijgen of langdurig geen menstruatie hebben gehad( anorhexia) hebben een lagere piekbotmassa dan vrouwen, die regelmatig hebben gemenstrueerd. Zolang de eierstokken actief zijn blijft de botmassa nagenoeg constant.
Vrouwen die de pil hebben onstaat er geen botafbraak.
Wanneer een vrouw in de overgang komt kan met de eerste jaren  zien dat er totaal wel 20% verlies optreedt van de botmassa. Daarna verliest men jaarlijks een tot twee procent. Wanneer men meer dan 30% botmassa heeft verloren kunnen veel gemakkelijker botbreuken ontstaan.

Hoe weet ik of ik osteoporose heb?
Botverlies gaat eigenlijk niet gepaard met klachten. Pijn aan de botten heeft niets van doen met ontkalking. Osteoporose wordt pas opgemerkt als breuken van bijvoorbeeld de heup of pols ontstaan na een gewone, niet ernstige val, of wanneer de ruggenwervels zomaar inzakken en iemand langzamerhand steeds kleiner wordt en krommer gaat lopen.
De kalkarmoede van het skelet is op te merken op een röntgenfoto van de wervelkolom. Osteoporose is pas vast te stellen als er veel kalk is verdwenen. De beste methode om geïnformeerd te zijn over de toestand van het skelet is het bepalen van de botmassa met behulp van een dichtheidsmeter.

Wat kan men doen om osteoporose te voorkomen?
Voor het in stand houden van de botmassa is het belangrijk te weten dat flinke lichaamsbeweging de botafbraak kan vertragen. Bedlegerige mensen krijgen onafhankelijk van de leeftijd ook botontkalking. Ruimtevaarders krijgen botontkalking door het wegvallen van de zwaartekracht.
Wat de lichaamsbeweging betreft moet het wel gaan om intensieve activiteiten, zoals drie maal per week een half uur aerobics, hardlopen, gewichtheffen enz. Gewoon wandelen helpt ook, maar is niet zo effectief als intensief bewegen. Zwemmen heeft geen invloed op de botmassa.
Dagelijks de hond uitlaten is al veel beter dan voor de televisie te blijven zitten en een sigaret te roken.
Daarnaast is een gezonde voeding van belang, waarbij men vooral melkproducten moet letten.

Hoeveel kalk is nodig na de overgang?

Kalk is altijd nodig voor de botten, zonder stenen worden geen muren gemetseld, ook al is de metselaar nog zo bekwaam.
Normaal is ongeveer 1000 mg calcium per dag nodig. Dit zit in 4 glazen melk van 150-180ml of in 4 dikke plakken kaas, of 4 bakjes pudding of yoghurt.
Na de overgang wordt calcium minder gemakkelijk opgenomen, zodat men 1500 mg per dag nodig heeft. Als men na de overgang hormonen gebruikt kan men weer volstaan met 1000mg calcium per dag.
Als men er niet in slaagt om de hoeveelheid kalk met melkproducten in te nemen moet men overgaan op kalktabletten, maar men moet erop bedacht zijn dat de kalktabletten relatief weinig calciumopname garanderen.
De apotheker kan in deze gevallen goede inlichten verschaffen.