Tachtig

In 1974 sukkelt Eindhoven nog wat. Bijna alles is er nog zoals dat hoorde in een katholieke Brabantse arbeidersstad. Hier en daar steekt af en toe iets de kop op wat ‘anders’zou kunnen zijn. Andere ideeën, samenlevingsvormen, idealen.

In 1974 ontmoette ik in de brugklas jouw dochter Martine. Op welke criteria wij kleine meisjes elkaar selecteerden voor een beginnende vriendschap, daar kun je veel theorieën op loslaten. Eén ervan is dat we intuïtief aanvoelden dat het bij ons allebei thuis ‘anders’ was. Niet bepaald doorsnee en gezapig. Mijn ouders stammen van een generatie vóór jou, behoudend en katholiek. Maar een peleton studerende zussen en een broer stelden in hun eerste volwassen jaren in Amsterdam gangbare normen en waarden ter discussie. Zij brachten hun gedachtengoed en ervaringen mee naar Eindhoven waar ik als jongste zusje, nog niet helemaal begrijpend, maar ademloos met rode oren naar kon luisteren. Al die nieuwerwetste ideeën werden niet ontkend en verboden, discussie was er volop. Toch was er frictie her en der, dat kan ook niet anders.

Ook op de Kievitlaan was er altijd reuring. Los van wat er verder allemaal speelde was het duidelijk dat ook daar een nieuwe, onconventionele manier van denken en leven zijn intrede had gedaan. Voor Carla deels tegen wil en dank en onder protest in een aantal opzichten, met de nodige emoties. Maar er werd gepraat, gedacht, becommentarieerd en er was droge humor.
Onze moeders leverden ons zorg, onbegrip, onmacht en pijn. Ik denk dat wij elkaar ook daarin herkenden. Ook omdat er, zonder dat wij ons daar bewust van waren, overeenkomsten waren in de bron van het gedrag van onze moeders: het schuiven van zekerheden, een wereld die veranderde en waarin vrouwen vrijheid verwierven die zij nog maar mondjesmaat hadden kunnen verzilveren. Maar wat er nog te bevechten viel: daar gingen ze voor, onze beide moeders. Met energie en slagkracht – niet altijd leuk voor kleine meisjes, maar terugkijkend indrukwekkend vitaal.

En dan had Martine ook nog een vader. Het is niet te reconstrueren wat ik toen al wist en wat ik nu pas weet – door informatie, door ouder worden. In ieder geval heb ik beelden van toen. Martine nam me mee naar de Lakerstraat. Volgens mij woonde je er nog niet heel lang, was er pas verbouwd of was de verbouwing nog gaande. Jij was niet thuis, en ik kreeg een rondleiding. Het is merkwaardig hoe details beklijven. Martine hield een verhandeling over de inrichting van de tuin, het (nog te bouwen?) theeprieeltje, folly? achtkantig glas?, de kleur groen in huis, de plannen met de serre, de nog niet ingerichte zolder en de al wel bestaande slaapkamer. Ze mompelde ook nog iets over vriendin(nen?) maar daarover ben ik de details vergeten. Ik vond het reuze indrukwekkend. Volgens mij ben ik er daarna nog hooguit één keer geweest. Jou heb ik in al die jaren ook niet heel vaak gezien. Kan me nog wel herinneren dat we een keer zijn gaan zeilen met zijn drieën bij Roermond.

Waarom dit nu zo uitgebreid? Omdat de manier waarop zij mij door dat huis rondleidde, met oog voor detail en een uitgebreide uitleg van alle overwegingen die ten grondslag lagen aan alle keuzes; dat is nog altijd de Martine die ik ken. Het kan niet anders dan dat al die wijsheden van toen haar ingefluisterd waren door jou. Ze dacht erover na, en gaf het weer aan mij door. De wijze van benadering van een vraagstuk – in dit geval een huis – is onlosmakelijk met Martines way of life verbonden. Inmiddels zijn we meer dan dertig jaar verder. We zijn volwassen geworden. Maar er is niet wezenlijk wat veranderd. Zoals ze toen – in jouw geest – reproduceerde wat jij haar vertelde over een huis, zo is ze zelf een eindeloze onderzoekster geworden met verhalen over van alles en nog wat. Wij hebben eindeloze gesprekken, en het wil raar lopen als Martine er niet het theoretisch kader bijlevert, inclusief literatuurlijst. En ik, ik ben dan misschien wel slim, maar ben in intellectueel opzicht een beetje lui. Ik laat het graag samengevat tot me komen, sla op, verwerk en denk erover na, maar zal nooit het enthousiasme en de energie opbrengen om me als Martine te willen verdiepen in een onderwerp. Wij hebben dus een hele fijne rolverdeling, waarbij ik niet het voorwerk verricht maar wel de vruchten pluk en me kan verrijken. (Wat mijn rol in het geheel is – in het kader van de wederkerigheid in vriendschap – mag zij toelichten.)

Zo dochter, zo vader. Dat dacht ik iedere keer als ik werkte aan de redactie van je boek. Het was leuk om de verhalen te lezen. Ik vond het ook ontzettend leuk om op deze manier kennis te maken met dat andere deel van de oorsprong van Martine, dat deel wat ik alleen uit verhalen ken. Een en al herkenning. Niet alleen in de onderwerpkeuze, vooral ook in de benadering en uitwerking. Stel ik een vraag over een woord, krijg ik een encyclopedisch antwoord terug. Een geschiedenisles, een verwijzing naar een gedicht waarin dát woord toch echt in díe betekenis gebruikt wordt etcetera. Die mailtjes waren steeds weer een feest om te lezen.
Ik ben onder de indruk van je intensiteit van leven, onderzoeken en denken.

Tachtig!
Gefeliciteerd,