Elegiae
LA IL·LUSTRACIÓ POÈTICA METROPOLITANA & CONTINENTAL
Plurilingual Anthology of Catalan Poetry
Lingua Latina

 
Ausiàs March
(València, 1400 - 1459)


«VT TAURUS...»
«ET UENTOS ET UELA SIMUL MEA UOTA CAPESSUNT,...»
«QUAE MIHI CONTINGENT, IAM FATIS TRADITA LINQUO,...»
«O MISERI, QUOS TERRA TEGIT SUB UULNERE AMORIS,...»
«CONCUSSUS CERUUS NON SIC FONTEM APPETIT IPSUM,...»
«INGENS POENA QUIDEM EST, QUAM UIX DABIT EXCITA LINGUA,...»
«CANTABER AEGROBAT QUI PER GERMANICA RURA...»

¯

















 
 

«VT TAURUS...»

 
Vt taurus deserta petit, fugit undique campos,
     eius cum similis cogit adire iuga,
nec redit ipse tamen quin sumat corpore uires
     illum ut peruincat qui hunc cito deseruit,
sic a te tandem uel longius ire decebit
     uultus uimque meam perdidit inde tuus;
non redeam, donec dimisero corde timorem
     aufert qui ui acri gaudia nostra sua.
.
Translated by Vicent Mariner, 1633
M. A. CORONEL, L'Ausiàs March llatí de l’humanista Vicent Mariner,
Ed. Alfons el Magnànim (IVEI), València, 1997

¯

 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 

«ET UENTOS ET UELA SIMUL MEA UOTA CAPESSUNT,...»

 
Et uentos et uela simul mea uota capessunt,
     dum currunt dubium saepe per aequor iter;
aduerso perflant flatu Boreasque Notusque
     atque illis Zephyrus debet inesse in opem
et socio flatu Graecus fluit Aeolus Austro
     atque Aquilonis opus uel sine fine terunt,
flatibus ut iunctis trudunt mare fluctibus altum,
     ut cuncti reditum conficiantque meum.
bulliet et pelagus ueluti super igne lebetes
     et speciem amittet aequoris ipse color
et, quod sub dorso ducet, temnetque premetque,
     non ullo uellet uel remanere die;
et magni et parui percurrent aequora pisces
     et quaerent nimium concaua saxa sibi
et mare, quo uiuunt fluctu ducente, sequentur,
     in terram, ut uiuant, denique desilient.
alta uiatores fundant in sidera uota
     ceratasque dabunt numinibus tabulas;
tunc timor educet quidquid uel forte latebit,
     quae quis fassus erit, nec quoque uota cadent!
semper eris mecum uel sub discrimine rerum,
     uota Deo faciam, qui sibi nos tenuit,
ut minuam nullis uel iam mea corda periclis
     et toto praesens uel tibi tempore ero.
mortem autem timeo, ne absim tibi uictus ab illa,
     uulnere nam mortis deperit omnis amor,
sed mea, uix credam, sic semper maxima uota
     deficiant unquam morte secante uices;
ast ego nempe tuum paruum saepe horreo amorem,
     ne, ut moriar, subsit immemor ipse mei;
haec dum forte puto, mundi mihi gaudia mitto,
     dum uiuis, quoniam non puto et haec fieri.
post mortem mecum nullis amor artibus adsit
     me et totum pariter deterat ira ferox
atque etiam inuitus mundi huius compita linquam
     atque odium fuerit mi mea damna tuum;
Iuppiter omnipotens, cur fine cupido uetatur,
     circa illum quoniam solus ubique forem,
et scirem quantus tuus adsit corde cupido,
     uenturi horrescens saeua pericla mali.
ille ego sum cunctis uere supremus amator
     post illos uitam queis deus ipse scidit
et, quia uiuo quidem, nunquam mea pectora maerent
     ac mortis duro corda dolore cadant;
siue neci aut uitae ueneris iam robore subdor,
     sed fatum ob nostrum sors mea cuncta uetat:
totum conuulsum disiecto et cardine uitae
     me inueniet toto corde sed hic humilem.
in magnos timeo me uitae obtrudere sumptus,
     hanc spem quae est nostris saepe medela malis,
uitam namque mihi diuelli exhorreo semper,
     quod nimis ipse et amem, quod, precor, hinc pereat;
non igitur praestare fidem quis debet ubique,
     praeter me solum quem uel amabit adhuc:
quae sit uis eius, factis sine fine patebit,
     at factis stabunt uel mea dicta meis.

Hoc, Amor, inspicio propter tua robora dura
     qua parte ignorans sit mihi uis grauior:
teque ille agnoscit qui te aut ignorat ubique,
     es quoniam cunctis alea ut ipsa leuis.

 

Translated by Vicent Mariner, 1633
M. A. CORONEL, L'Ausiàs March llatí de l’humanista Vicent Mariner,
Ed. Alfons el Magnànim (IVEI), València, 1997

¯


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 

«QUAE MIHI CONTINGENT, IAM FATIS TRADITA LINQUO,...»


Quae mihi contingent, iam fatis tradita linquo,
     arbitrio quoniam priuor ubique meo,
mens periit, ueniam cui non dat Iuppiter altus,
     principio quoniam deperii penitus;
non patitur tempus freno ut uis decidat acta,
     aegrotat noster uulnere sensus adhuc,
illuc progredior quo duci denique nollem
     et nil quod facio, dat bona grata mihi.
ut uis nulla subest homini, quem morbus adurit,
     ut pede surrexit protinus ipse suo,
utque locum petiit, quo tandem tendere tentat,
     aut cadit aut flexa fert sua membra uia,
sic ego, qui nunquam, quod gratum est, exequor ipse
     et sensus nostra iam ratione ruit,
cui si grata fero, penitus mea gaudia perdo,
     quantum a me cernes, hoc sine corde geri.
ut uentis nauis toto datur aequore uelox,
     donec tunc nautas flatibus incutiunt,
iam tunc nauis iter pelago confecit acerbo
     signo quo iacuit uel quoque pressa prius,
sic ego, nam mentis turbatae robora quassa
     pugnam cum toto corpore semper habent,
praefinire quidem non audeo praelia dira:
     tempora dum languent, uel mea uota sequor.
tempus praeteriit quo uixi plenus amore,
     etsi omni sensi tempore damna sua,
mixto autem sensu sub robore semper amaro:
     me ut regem uidi, ductus ab obsequio;
laetabar damnis, nunquam bona commoda sumens,
     etsi non damnum prouenit absque bono,
plusquam forte mori semper detorqueor illis
     qui mala non cohibet, huic mala uita subest.
o amor, in pectus qui iam tua robora fundis,
     sic ut uix possim me obicere ipse tibi!
a me exi, quoniam nullo oblectamine perstas
     nec pectus perstas iussibus inde tuis!
ne in me propellas tandem tua corda superba!
     linque hunc qui semper te negat ut dominum!
quis motus tantos peruincet corde dolores
     et bona facta aufert quae mihi demit atrox?
hoc factum finis non occupat undique iustus
     et praesens multa tristitia premitur,
uenturo ex damno feruescens prouenit ista
     quod saepe ante oculos seruus ubique gero;
hoc tolerabo quidem, si, cordis pondere multo,
     quam colo, pro me etiam uel mea damna uehit:
nil prodest sine poena acri doluisse uicissim,
     mors ergo haud suberit iam sine delitiis.

Flos inter spinas, sunt grandia gaudia nostra,
     dum non mente puto quae poteras facere:
quodquod factum extat semper prope robora sumo,
     si sensus caecos grandia uota regunt.



Translated by Vicent Mariner, 1633
M. A. CORONEL, L'Ausiàs March llatí de l’humanista Vicent Mariner,
Ed. Alfons el Magnànim (IVEI), València, 1997

¯


 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 

«O MISERI, QUOS TERRA TEGIT SUB UULNERE AMORIS,...»


O miseri, quos terra tegit sub uulnere amoris,
     queis ictus diro corda cruore premit,
et qui flammanti uoluerunt pectore nympham,
     uos precor, immemores denique ne este mei!
crinibus effusis lacrimas effundite tristes,
     abscissis sinibus ducite corda nimis,
ut me etiam aurata uicit uenus alta sagitta,
     qua cunctos multo uulnere uincit amor!
uulnera sunt ueneris tribus ardua sensibus ipsa
     quae, quae dimittit, tristia tela docent,
cogitur ast ictus sensu tolerare perempto
     poenam ictus, ueluti uulnus atrox fuerit;
e plumbo atque auro sunt quae sua tela refundit
     argenti et clara sunt quoque cuncta niue;
quodque suum mittit concussis sensibus ictum,
     diuersa ut cuiuis uis ubicumque subest.
tempore praeterito, cum regna Cupido premebat,
     aurea mittebat tela supremus amor,
meme disiecit telum in me torsit et unum,
     quo perii et uitam temnere constituo;
talibus at telis multi periere uicissim,
     non habet infligat quae fera bella necis;
argenti telis solum sua signa resumit,
     non ictus tandem cogitur inde mori.
plumbea tela hodie toto iacit ipse lacerto,
     uiribus haud horum diffluit ipse cruor,
quare amor, ut cernit sic tandem debile robur,
     arcum perfregit, gaudia sola manent;
ad pacemque uocat nec ficto pectore cunctos,
     quisque potest quoniam crine coactus agi,
utque illum fugiant, non est iam scandere turres,
     eius nam robur funditus ima tenet.
ecce at ego maneo morti finisque superstat,
     pax eius substat praelia dura mihi:
si illa at pugnaret per quam me depulit ictu,
     pace essem et seruus subditus ipse forem;
pace omnes florent, bello solum horreo solus,
     cessauit quoniam bella mouere uenus;
uulnera me lacerant, non est mihi tuta medela,
     nam quam mente colo non mea damna dolet.

Stulte amor, inquirit qui uel tua gaudia caeca,
     falsa sede quidem uel sibi fundat opes,
quare mens nullo laetatur numine secum,
     mens nisi uero quidem non amat ulla nihil.



Translated by Vicent Mariner, 1633
M. A. CORONEL, L'Ausiàs March llatí de l’humanista Vicent Mariner,
Ed. Alfons el Magnànim (IVEI), València, 1997

¯


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 

«CONCUSSUS CERUUS NON SIC FONTEM APPETIT IPSUM,...»

 
Concussus ceruus non sic fontem appetit ipsum,
     ceu ego iam cupio semper adesse tibi,
et requiem ingentem ducunt quam gaudia summa,
     hoc solum possum ponte subire mihi;
tarda est illa dies quam tantis uiribus opto,
     emi quam multo saepe dolore meo,
et cito uel tarde uenturam hanc arbitror esse,
     si mors fortassis non secat ipsa uiam.
spe labi haud possum certumque relinquere donum,
     nam te sic cupio maius ut omne bonum;
te peto, nam nullis in me te concito telis,
     dum tua donentur pectora cara mihi;
mens si uel paruo secedit tempore nostra
     pectus uel nobis credere adesse tuum,
hoc sine non possum desumere gaudia laeta,
     sed, si uiuit adhuc, iam cito morte ruet.
ante oculos uideo poenarum culmina montis
     casibus et nostris munera firma fero,
et meus altus amor poterit depellere cuncta,
     si tuus estque meus nec mihi mons ut adest;
ille ut descendet, noster labetur et idem,
     si cadit ex alto, uulnera magna feret,
extremum quoniam extremo dum traditur ipsi,
     sorti infelici non bona dat miseri.
saepe Deum quocumque die precor undique summum,
     cuius causa quidem uel tibi maior adest,
solum ut forte meo sensus tuus aster amori,
     et precor ut uires iam tibi donet amor;
extremisque adero, si praestitit ista cupido,
     si, quo in te sedeat, inuenit ille locum;
multa sede quidem in nobis furor assidet eius,
     pugna etiam perstat, nolumus arma tamen.
atque tuos casus timeo uel noscere quosdam,
     nam dubito ne illis stet tuus altus amor;
haec quoniam ignoro, multo est mea uita dolore:
     nescio quod seruem semper ab igne latus;
in te non equidem mea gaudia plena supersunt,
     etsi plena uelis protinus esse mihi;
consilium inuitum tua corda cupidinis urgent,
     inque illo et tecum stant mea tuta bona.
ne timeas nostram cuncta haec depellere mentem
     et uarium nostri cogere cordis opus,
seruitiis etenim committent robora firma:
     tales nam seruos maximus optat amor;
si inuidiam tantis sentis sermonibus ullam,
     semper amore cares, quod uelit et dubitas,
hic quem morbus agit, stabili non sede uagatur,
     atque putas motus esse tibi requiem.
si tibi non fidis, uel quantum pectore polles,
     hunc zelum rigidum dat mihi tantus amor;
corporis atque tui haud timeo uel denique uires,
     ne in me quid facerent quod daret inde necem;
pectus amo saltem quod uel mea pectora tangat,
     nam timeo te altum semper amare Deum;
delitiisque tuis crescunt mea damna uicissim,
     si ipsa doles, damno laberer ipse tuo.

Praecipuum ut donum, finem a te separo nostrum,
     praesenti nimium laetor ut ipse die;
si uel praesenti fortunae maereo casu,
     in me iam casus denique nullus erit.



Translated by Vicent Mariner, 1633
M. A. CORONEL, L'Ausiàs March llatí de l’humanista Vicent Mariner,
Ed. Alfons el Magnànim (IVEI), València, 1997

¯


 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 

«INGENS POENA QUIDEM EST, QUAM UIX DABIT EXCITA LINGUA,...»


Ingens poena quidem est, quam uix dabit excita lingua,
     qui moritur, nescit dum loca quae ipsa petit:
nescit forte Deus, si ipsum deducet in astra
     aut ipsum infelix iam sibi Pluto trahat;
sic similem poenam sumit modo spiritus ipse,
     de te nam ignorat quid Deus instituit;
damna tua atque bona hic iam uel mihi dantur ubique,
     quidquid et accipies, hoc tolerabo quidem.
tuque, anima, hic perstas quae iam diuisa uicissim
     corpore ab illius quam mihi semper amo,
me aduerte affectu uehementer inesse perustum,
     sit dubito an tecum fas mihi posse loqui;
sedes in qua extas, mentem mihi uertet ubique
     dicere quod uolui tollet et ipsa mihi:
gaudia, tristitiam per te mihi detuli acerbam,
     in te est quam poterat uel Deus ipse dare.
non iam forte manus supplex ad sidera tollam,
     illi nam euenit, quod fieri poterat:
at si habitat caelum, nullus bona dicet opima
     et, si habet hanc Orcus, sunt nihil inde preces;
quod si ita persistit, me totum spiritus angat,
     si in nihil at rediit quod penitus fueram,
per me praecipue si in tali sede superstat,
     non tantus quatiat iam mea membra dolor.
nescio quid dicam, satior iam pectora dictis:
     si clamo aut taceo, nullus in orbe placet,
si puto, si gradior, tempus tunc praeterit omne:
     quidquid ago, ante ipsum tunc doleo ipse prius;
laetitiae amissae non denique lugeo damnum,
     tantus adest eius mi timor inde mali:
omne malum est minimum, durat nisi semper in aeuum,
     quod timeo, tandem ne mihi deficiat.
at mortale malum plus est quam horrore relictum
     pars atque aufertur, par quia semper adest;
o dolor, in nostros insurge asperrime sensus
     inque animum immemorem sis mihi iam clipeus;
corda premit mentemque iacit sensusque refundit,
     me non defendit uel satur ipse nimis,
tot damnis me urget, quae quisquis denique plangat,
     et, quantum ipse potes, uim mihi trade tuam!

Si nil iam te, anima, accepto sub robore seruat,
     morem communem denique scinde necis
atque redi in mundum quid sisque ostende uicissim;
     aspectusque tuus non mi erit ipse stupor.



Translated by Vicent Mariner, 1633
M. A. CORONEL, L'Ausiàs March llatí de l’humanista Vicent Mariner,
Ed. Alfons el Magnànim (IVEI), València, 1997

¯


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 

«CANTABER AEGROBAT QUI PER GERMANICA RURA...»


Cantaber aegrobat qui per Germanica rura
     nec morbi uires indicat ille sui,
non illi medicus medicamina tradet aperte
     Hispani saltem insit et ille soli,
qui uires morbi et casum cognouerit acrem
     et melius noxae senserit inde situm;
talis ego substo, peregrina in iugera missus,
     nam, nisi tu, solum non dabit alter opem.
uidi oculos tanto armatos sub robore, possent
     offere ut uitam cogere et inde mori,
mecum et perpendens in me tot robora uidi
     ut seruus fierem subditus ipse domi,
et faciem uidi, audiui sed denique uocem
     corporis egregii pectoris atque trucis,
quae armatum quemuis subito uel uincere posset,
     cui uel nullo ictu subdor ubique suus.
ut puer assuetos qui scit percurrere calles,
     sicut ab aetatis uiribus ire potest,
si inter saxa quidem uestigio figere sentit,
     it trepidus tutum nec scit habere pedem,
recta ire haud ualuit cernens uestigia nulla
     gressibus et planum currere nescit iter,
ignorat reditum tutum fuit unde reductus
     nec per se talem finiet ipse uiam.
sic oculi nunc forte mei haec fecere pericla
     illorum et secum lumina mixta ruunt,
ast ego perpetior nec possum tendere contra,
     delitiis quoniam stat lita poena mihi;
me nam quaerit amor, me, me fortuna repellit
     uis mea nec tantis hostibus ulla subest,
in mundo uitam nullam sine amore capessam,
     dices ergo mihi quid mihi nunc uidear.
dum uigilo, dum somnus adest, mente undique surgo
     et meditor ualeat num sibi si quis amat,
quo plura inuenio, in peius tunc decido semper
     mente mea in stultas quae me agit inde uias,
hoc sic est ingens, –nullo nam amo denique fuco,
     ut sunt uerba eius, uultus ut ipse micat–,
ut non sit tantum Gallorum sceptra tenere
     uel moriar subito si modo fingo mea.
atque odium nunc forte tuum mihi tradit amorem
     atque oculi clipeum luce scidere tui,
mens mea, dum languet, toto me robore pressit,
     carcere concludor, horreo tela tua
et tua iam facies cohibet mea pectora pulchra,
     cogitur ut nullo robore noster amor:
ardeo namque hieme, aetatis sed frigeo caelo
     duram et componunt tanta pericla necem.

Pulchra mihi et prudens mihi, ceu nihil omnia substant,
     a me te ut uideo longius ire nimis,
nam prope te referet iam nil mala tempora nobis,
     longe a te inuenio nam bona nulla mihi.



Translated by Vicent Mariner, 1633
M. A. CORONEL, L'Ausiàs March llatí de l’humanista Vicent Mariner,
Ed. Alfons el Magnànim (IVEI), València, 1997

¯